Ołówki grafitowe - od 10H do 12B, na sztuki i w zestawach

Co oznacza HB, 2B i 10H na ołówku

Litera opisuje rdzeń grafitowy, cyfra stopniuje jego siłę. H pochodzi od twardości, B od czerni, F oznacza stopień między nimi, a HB to punkt środkowy skali.

Cyfra działa w obie strony od HB. W tej kategorii sięga 12 przy B i 10 przy H, a im wyższa, tym mocniejszy kierunek. Dlatego 10H i 12B to dwa przeciwne końce jednej skali, a nie dwa różne systemy.

Ten sam stopień w dwóch liniach nie znaczy tego samego

Producenci ustalają stopnie własnymi recepturami, więc 4B jednej marki może być ciemniejszy od 4B innej. Autorzy recenzji piszą o tym wprost. Castell 9000 wypada u nich jaśniej niż japońskie ołówki o tym samym oznaczeniu. Pitt Graphite Matt kładzie ciemniej od Castella przy zbliżonym stopniu.

Dwie rzeczy z danych producentów potwierdzają, że różnica jest konstrukcyjna. Staedtler podaje średnicę rdzenia osobno dla grup stopni. Przy 3B jest to 2,5 mm, od 9B do 11B 3,6 mm, a przy 12B aż 4,5 mm. Im miększy stopień, tym grubszy rdzeń, bo miękki grafit ściera się szybciej.

Druga rzecz to skład. Mars Lumograph black ma według producenta podwyższoną zawartość węgla, a nie tylko inny stopień grafitu. Stąd inny efekt na papierze, o którym niżej.

Ile stopni ma która linia

Zakres linii mówi więcej niż liczba pozycji w sklepie. Poniżej jedenaście linii tej pozycji z zakresem u producenta i z tym, co jest dostępne pojedynczo.

Koh-I-Noor 1500 i 1900 to u producenta ten sam ołówek w dwóch kolorach obudowy. Oba mają ten sam zakres 20 stopni; 1500 jest żółty, 1900 czarny.

Matowa czerń a grafitowy połysk

Grafit odbija światło i przy najmiększych stopniach ciemna partia zaczyna srebrzyć się pod kątem. Dwie linie w tej kategorii są zrobione przeciw temu efektowi.

Staedtler pisze o Mars Lumograph black tak. Cytat: „The high proportion of carbon in the lead formulation ensures a rich application that manifests in jet black, matt lines". Zwykły Mars Lumograph opisuje odwrotnie, jako grafit o „subtle metallic lustre".

Faber-Castell prowadzi w tym samym celu linię Pitt Graphite Matt, w 8 stopniach od HB do 14B. Autorzy recenzji używają obu linii razem z Castellem 9000: jasne partie i detal zwykłym grafitem, najciemniejsze miejsca matowym. To ma znaczenie, gdy rysunek idzie do skanera albo na zdjęcie.

Ołówek bezdrzewny i po co go używać

Ołówek bezdrzewny to sam sztyft grafitowy pokryty lakierem, bez oprawki. Koh-I-Noor prowadzi taki pod nazwą Progresso 8911, w pięciu stopniach od HB do 8B. Cały trzonek rysuje, więc bokiem kładzie się szerokie płaszczyzny jednym ruchem.

Marie's ma odpowiednik w linii C7446, a Faber-Castell wkłada bezdrzewny grafit Pitt Graphite Pure do zestawu Pitt Monochrome. Sztyft temperuje się jak zwykły ołówek, tylko bez wiórów z drewna.

Osobną pozycją jest ołówek papierowy Marie's z serii CZ7112: rdzeń owinięty paskiem papieru, który zdziera się sznurkiem. Temperówka nie jest do niego potrzebna.

Grafit rozpuszczalny w wodzie

Trzy linie w tej kategorii łączą grafit z wodą, każda inaczej. Koh-I-Noor Progresso Aquarell 8912 producent opisuje wprost jako „grafitová rozmývatelná tužka", czyli ołówek grafitowy do rozmywania.

Gioconda Aquarelle 8800 ma trzy stopnie i według producenta rozciera się palcem albo roztuszowką. Staedtler dokłada Mars Lumograph aquarell 100A w komplecie z pędzelkiem numer 8.

Wszystkie trzy linie akwarelowe mają stopnie miękkie, od 2B do 8B. Po rozmyciu grafit zachowuje się jak rozcieńczona czerń: ślad traci ziarno i zostaje płaska plama. Dlatego linie akwarelowe kupuje się do podmalówek i do tła, nie do detalu.

Patent, który trzyma rdzeń w drewnie

Faber-Castell opisuje przy Castellu 9000 własny proces klejenia rdzenia z oprawką na całej długości. Cytat z FAQ producenta: „Faber-Castell succeeded in bonding the lead securely with its wooden case over the entire length. This procedure is still known as secural bonding (SV from the Latin secura = secure)".

Producent datuje patent na lata 60. XX wieku i wiąże z nim odporność rdzenia grafitowego na łamanie. Na stronie produktowej skraca to do jednego zdania: „Break-resistant lead due to secural bonding process (SV)".

Praktycznie oznacza to mniej złamanych końcówek przy temperowaniu miękkich stopni. Przy 8B rdzeń grafitowy ma najmniej spoiwa, więc trzyma się najsłabiej i tam różnica jest największa.

Zestaw czy pojedyncze stopnie

Zestawy w tej kategorii mają od 6 do 21 elementów, a producenci publikują ich składy stopniami. Dwa zestawy Koh-I-Noor 1502 dzielą tę samą liczbę sztuk między przeciwne końce skali.

Zestaw ART bierze się do rysunku tonalnego, TECHNIC do konstrukcyjnego. Jeśli wiesz, w którym końcu skali pracujesz, dobierz pojedyncze stopnie. Obie pełne linie grafitowe, Castell 9000 i 1500, są u nas dostępne stopień po stopniu.

Najczęstsze pytania

Poniżej odpowiedzi na pytania, które kupujący ołówki grafitowe zadają najczęściej.

Co znaczy HB na ołówku?

Punkt środkowy skali twardości. H odpowiada za twardość rdzenia grafitowego, B za czerń, a HB leży między nimi.

Czym różni się 2B od 4B?

Głębokością czerni i tempem ścierania. Grafit 4B kładzie ciemniejszy ton i szybciej się zużywa niż 2B, przy tej samej sile nacisku.

Jaki ołówek do szkicowania na początek?

Trzy stopnie grafitu wystarczą: HB do konstrukcji, 2B do walorów, 6B do najciemniejszych partii. Potem dobierasz pojedynczo to, czego brakuje.

Który ołówek jest najczarniejszy?

Najmiększy grafit, czyli 12B - u nas w Mars Lumograph i w Marie's. W zestawie Pitt Graphite Matt jest jeszcze 14B.

Czy stopnie różnych marek są takie same?

Nie. Recepturę grafitu ustala producent, więc 4B jednej linii bywa ciemniejszy od 4B innej. Przy zmianie marki kup jeden stopień na próbę.

Co to ołówek bezdrzewny?

Sam sztyft grafitowy w lakierze, bez oprawki z drewna. Koh-I-Noor prowadzi go jako Progresso 8911 w pięciu stopniach.

Który ołówek grafitowy rozmywa się wodą?

Grafit Progresso Aquarell 8912 i Gioconda Aquarelle 8800 od Koh-I-Noora oraz Mars Lumograph aquarell od Staedtlera.

Dlaczego grafit błyszczy na rysunku?

Bo grafit odbija światło, najmocniej przy miękkich stopniach. Linie Mars Lumograph black i Pitt Graphite Matt mają dawać czerń matową.

Ile stopni ma pełna linia ołówków?

Zależy od linii grafitowej: Koh-I-Noor 1500 ma 20 stopni, Castell 9000 szesnaście, a Mars Lumograph aż 24. Pierwsze dwie mamy w komplecie.