Kreatywne Malowanie z Użyciem Artykułów Sennelier

Sennelier to francuska manufaktura materiałów artystycznych założona w 1887 roku przy 3 Quai Voltaire w Paryżu, naprzeciw Luwru. Marka odpowiada za dwa wynalazki, które zmieniły sztukę: pastele suche à l'écu stworzone na zamówienie Edgara Degasa oraz pastele olejne opracowane w 1949 roku dla Pabla Picassa. Dziś produkcja odbywa się w Saint-Brieuc w Bretanii.

Kim był Gustave Sennelier i jak zaczęła się historia marki?

Gustave Sennelier był chemikiem, nie malarzem - i to odróżnia jego historię od innych paryskich handlarzy kolorami XIX wieku. Otwierając sklep w 1887 roku, był jeszcze studentem chemii w Conservatoire National des Arts et Métiers. Do pigmentów podchodził naukowo: w 1912 roku opublikował La Chimie des Couleurs, podręcznik, w którym ujawnił dokładne receptury swoich farb, wychodząc z założenia, że transparentność procesu służy sztuce.

Lokal przy 3 Quai Voltaire w VII dzielnicy Paryża nie był przypadkiem. Stoi naprzeciw mostu Carrousel i Luwru, kilkaset metrów od École nationale supérieure des Beaux-Arts. Gustave przejął go po wcześniejszym marchand de couleurs, Maison L. Prévost założonej w 1773 roku. Sklep działa pod tym samym adresem do dziś, z zachowaną XIX-wieczną fasadą, na trzech piętrach.

Po śmierci Gustave'a w 1929 roku firmę prowadzili jego synowie Charles i Henri, później kolejne pokolenia. Obecnie marka Sennelier należy do bretońskiej grupy Max Sauer, a farby, pastele i akwarele powstają w fabryce w Saint-Brieuc, gdzie pigmenty wciąż miele się na kamieniach. Zakład zatrudnia około 150 osób i wytwarza blisko 3000 różnych produktów.

Którzy artyści naprawdę kupowali u Senneliera?

Wokół marki narosło sporo legend, więc warto oddzielić fakty od marketingu.

Jak powstały pastele olejne Sennelier?

Pastele olejne Sennelier trafiły na rynek w 1949 roku, a bezpośrednim impulsem był Pablo Picasso. Co do szczegółów źródła się różnią: oficjalny materiał Sennelier podaje, że to malarz Henri Goetz zwrócił się do Henri Senneliera z prośbą o stworzenie kolorowego wosku dla swojego przyjaciela Picassa. Inne źródła wskazują na rok 1947 jako moment pierwszego kontaktu i na samego Picassa jako inicjatora. Rok premiery produktu, 1949, potwierdzają wszystkie.

Prośba techniczna była bardzo konkretna: pastel miał kryć na każdym podłożu - drewnie, papierze, płótnie, metalu i szkle - bez konieczności gruntowania. Po otrzymaniu próbek Picasso zamówił po 40 sztuk każdego z 48 dostępnych wtedy kolorów. Charakterystyczna, rozbudowana gama szarości została dobrana osobiście przez niego.

Ile kolorów i rozmiarów mają pastele olejne Sennelier?

Aktualna gama liczy 120 kolorów: około 110 klasycznych, w tym słynną paletę szarości, oraz 10 odcieni iryzujących i metalicznych (złoto, srebro, miedź, perła). Pastele występują w dwóch formatach.

Dlaczego pastele olejne Sennelier nigdy nie wysychają?

To nie wada, tylko konsekwencja składu. Receptura opiera się na pigmencie zmielonym z ultra czystym syntetycznym spoiwem niesykatywnym, połączonym z woskiem mineralnym o neutralnym pH. Spoiwo nie utlenia się i nie tworzy filmu malarskiego, więc pastel pozostaje trwale plastyczny. Praktyczne skutki są trzy:

• Praca wymaga ochrony - fiksatywu winylowo-alkoholowego Sennelier albo przechowywania pod szkłem lub w koszulce
• Na powierzchni może pojawić się wax bloom, biały nalot wosku, który usuwa się miękką wełnianą ściereczką
• Substancje oleiste z czasem wnikają w papier i mogą go czynić kruchym, dlatego liczy się dobór podłoża

Światłotrwałość Sennelier oznacza skalą gwiazdkową od * do ***, opartą na normie ASTM D-6901. Kolory metaliczne i fluorescencyjne mają obniżoną trwałość - warto o tym pamiętać przy pracach przeznaczonych do ekspozycji.

Czym wyróżniają się pastele suche à l'écu?

Pastele suche Sennelier à l'écu powstawały w latach 1904-1907, a pierwsze kolory - przede wszystkim szarości - Gustave Sennelier stworzył na wyraźne zamówienie Edgara Degasa. Pierwotna gama liczyła podobno około 700 odcieni. Dziś obejmuje 525 kolorów, wywiedzionych z 83 czystych barw, z których każda ma do 10 gradacji, od najciemniejszych tonów po najdelikatniejsze jaśnienia. To najszersza paleta pasteli suchych na rynku.

Skład to pigment, spoiwo (guma tragakantowa lub metyloceluloza) i wypełniacz na bazie kaolinu. Sekret miękkości jest prosty: Sennelier stosuje wyjątkowo niską ilość spoiwa w stosunku do pigmentu. Im mniej spoiwa, tym bardziej aksamitny pastel.

Warto natomiast wiedzieć o świadomej decyzji producenta: Sennelier nie standaryzuje twardości między kolorami. Nie dosypuje wypełniacza, żeby wyrównać teksturę, bo każdy pigment ma zachować swoją naturalną charakterystykę. W praktyce większość patyczków jest gładka i maślana, ale niektóre ciemne odcienie - Prussian Blue, Ivory Black, Magenta Violet - bywają wyraźnie twardsze. Artyści przyzwyczajeni do jednolitych marek uznają to za wadę, inni za cenę wierności pigmentowi.

Ze wszystkich 525 kolorów tylko 20 otrzymało ocenę światłotrwałości III, czyli fugitywną. Skala na opakowaniach pasteli suchych ma trzy stopnie: I (bardzo dobra), II (dobra), III (niezalecana do prac długowiecznych).

Dlaczego akwarele Sennelier zawierają miód?

Spoiwem w akwarelach L'Aquarelle jest guma arabska Kordofan połączona z miodem pszczelim. To nie chwyt marketingowy - miód pełni pięć konkretnych funkcji technicznych:

• Plastyfikator - zapobiega pękaniu warstwy pigmentu po wyschnięciu
• Środek poprawiający przepływ - odpowiada za charakterystyczną maślaną konsystencję i rozprowadzanie
• Konserwant - miód działa antyfermentacyjnie, choć nie absolutnie
• Nośnik połysku - daje wysuszonej farbie satynową luminescencję, którą Sennelier nazywa French Finish
• Ułatwienie ponownego nawilżenia - kostki uwalniają pigment od razu po dotknięciu mokrym pędzlem, bez wstępnego namaczania

Sennelier nigdy nie podał publicznie dokładnej zawartości miodu. Warto natomiast wiedzieć, że formuła w kostkach zawiera go mniej niż w tubach - stąd tuby bywają intensywniejsze, ale też bardziej lepkie.

Ile kolorów ma gama L'Aquarelle i co oznaczają serie?

Profesjonalna gama L'Aquarelle liczy 98 kolorów w czterech seriach. Numer serii odzwierciedla wyłącznie koszt pigmentu: seria 1 jest najtańsza, seria 4 najdroższa, bo zawiera surowce takie jak kobalty czy kadmy. Skala światłotrwałości jest trójgwiazdkowa, przy czym *** odpowiada ASTM LF I.

Jedna uwaga z niezależnych testów: w rocznej ekspozycji przeprowadzonej przez artystkę Kimberly Crick Aureoline (PY40) wyblakła w ciągu jednego do dwóch miesięcy, mimo deklarowanej przez producenta oceny LF II. Pozostałe kolory zachowały się zgodnie z deklaracją lub lepiej. Jeśli praca ma wisieć na ścianie przez lata, Aureoline warto zastąpić trwalszym żółcieniem.

Formaty: półkostki (zestawy od 8 do 48 sztuk), pełne kostki oraz tuby 10 ml i 21 ml.

Farby olejne Sennelier - Extra Fine czy Rive Gauche?

Sennelier prowadzi dwie równoległe linie olejów i różnią się one bardziej, niż sugeruje sama cena. Kluczem jest spoiwo: cała gama Extra Fine opiera się na oleju szafranowym, a nie lnianym. To świadomy wybór - olej szafranowy żółknie o około 50% mniej niż lniany, więc biele i zimne błękity dużo dłużej zostają czyste. Ceną jest wolniejsze schnięcie. Efektem ubocznym, który stał się znakiem rozpoznawczym marki, jest satynowe wykończenie zwane French Finish.

W skrócie: jeśli budujesz obraz warstwami i zależy ci na maksymalnej trwałości koloru, wybierz Extra Fine. Jeśli chcesz skończyć pracę w jednej sesji albo malujesz w plenerze, sensowniejsze będą farby olejne Rive Gauche w tubach 200 ml, które schną dwa razy szybciej i kosztują wyraźnie mniej.

Czym są sztyfty olejne Sennelier Oil Stick?

Oil Sticks to farba olejna w formie sztyftu: pigment, olej szafranowy i wosk mineralny sprasowane tak, żeby malować bez pędzla. Gama liczy 82 kolory w trzech seriach cenowych, a czas schnięcia to 2-4 dni. To narzędzie do pracy gestem - rysunku olejnego, szkicu bezpośrednio na płótnie, impastowych akcentów kładzionych ręką. Sztyfty mieszają się z klasycznymi olejami i mediami Sennelier, więc można je łączyć z malowaniem pędzlem w jednej pracy.

Co jeszcze znajdziesz w ofercie Sennelier?

Oprócz farb i pasteli marka rozwija kilka linii, które warto znać.

Na jakim papierze pracować materiałami Sennelier?

Dobór podłoża decyduje o efekcie bardziej niż w przypadku sztywniejszych marek, bo materiały Sennelier są wyjątkowo miękkie i szybko nasycają zębatość papieru.

Pastelami olejnymi Sennelier pracuje się bezpośrednio, ale ich prawdziwy potencjał otwierają techniki dodatkowe: blending palcem, stumikami lub silikonowymi końcówkami, sgraffito, czyli zdrapywanie warstw, lawowanie terpentyną lub olejem lnianym, impasto nożem do palety oraz resist pod akwarelę i akryl.

Jakie błędy popełniają początkujący?

• Over-blending pasteli suchych na starcie - Senneliers są tak miękkie, że dwie, trzy warstwy potrafią całkowicie nasycić zębatość papieru i uniemożliwić dalszą pracę
• Nakładanie twardego pastelu na miękki - Rembrandt czy inne twardsze marki nie przywrą do podłoża wysyconego już Sennelierem. Kolejność jest odwrotna: twarde na spód, miękkie na wierzch
• Nadmiar fiksatywu - zmienia fakturę i nasyca papier, utrudniając kolejne warstwy
• Szczelne pudełko akwareli z resztką wody - miód jest konserwantem, ale nie absolutnym. Zamknięta wilgoć to prosta droga do pleśni. Kostki przechowuj z dostępem powietrza, a w klimacie umiarkowanym problem praktycznie nie występuje
• Tuby wylane do kostek zabierane w plener - formuła tubowa zawiera więcej miodu i w wilgoci może nie wyschnąć do twardego stanu
• Zbyt ciepła woda do akwareli - nadmiernie aktywuje miód i daje zbyt płynną konsystencję
• Pastele olejne w plenerze latem - w upale miękną w dłoni i rozmazują się. To realne ograniczenie tej marki, zgłaszane przez wielu artystów

Jak Sennelier wypada na tle konkurencji?

Podsumowując opinie z forów artystycznych: Sennelier wybiera się dla świetlistości i miękkości, a rezygnuje z niego, gdy potrzebna jest przewidywalność i kontrola. W akwarelach jest bardziej lumineux i mniej granulujący niż Winsor & Newton, który z kolei wygrywa u osób ceniących granulację i matowość.

Inspiracje dla artystów

Sztuka malarska stale ewoluuje, a Sennelier ma w swojej historii dowód na to, że materiał potrafi tę ewolucję napędzić. Gdy Yves Klein szukał około 1960 roku pigmentu, który zachowa surową intensywność sproszkowanego ultramarynu, to właśnie ze Sennelierem opracował International Klein Blue: czysty PB29 związany medium Rhodopas MSA, dającym głęboki błękit bez połysku. Kolor stał się osobnym dziełem.

Podobna logika stoi za innym wyróżnikiem marki: sklep przy Quai Voltaire to jedno z bardzo nielicznych miejsc na świecie, obok Cornelissen & Son w Londynie i Zecchi we Florencji, gdzie kupisz suche pigmenty luzem i sam sporządzisz medium. Marka, która sprzedaje ci składniki zamiast gotowego produktu, zakłada, że wiesz, co robisz - i ta filozofia widać w każdej linii, od nieustandaryzowanych pasteli po akwarele, które nie ukrywają swojej chemii.

Najczęściej zadawane pytania

Czy pastele olejne Sennelier wysychają?

Nie, i to celowo. Spoiwo jest niesykatywne, więc nie utlenia się i nie tworzy filmu malarskiego. Pastel pozostaje trwale plastyczny. Gotową pracę trzeba zabezpieczyć fiksatywem winylowo-alkoholowym, oprawić pod szkło lub przechowywać w koszulce.

Ile kolorów mają pastele olejne Sennelier?

120: około 110 klasycznych oraz 10 iryzujących i metalicznych. Dostępne są w dwóch rozmiarach - Standard (ok. 10 x 65 mm) i Grand (ok. 19 x 127 mm, odpowiednik ośmiu patyczków Standard).

Czym różnią się farby olejne Sennelier Extra Fine od Rive Gauche?

Extra Fine to 137 kolorów o maślanej konsystencji, z prawdziwymi pigmentami kadmowymi i standardowym czasem schnięcia - do technik wielowarstwowych. Rive Gauche to 60 kolorów, schnięcie około dwa razy szybsze, brak kadmu (zastąpiony odcieniami "hue"), gęstsza konsystencja i niższa cena - do szkicu, pleneru i szybkich warstw.

Dlaczego akwarele Sennelier zawierają miód?

Miód działa jako plastyfikator zapobiegający pękaniu warstwy pigmentu, poprawia przepływ farby, konserwuje ją, nadaje satynowy połysk zwany French Finish i sprawia, że kostki uwalniają pigment natychmiast po dotknięciu mokrym pędzlem, bez wstępnego namaczania.

Czy akwarele Sennelier mogą spleśnieć?

W klimacie umiarkowanym, jak polski, to rzadkość. Ryzyko rośnie przy przechowywaniu w szczelnie zamkniętym pudełku z resztką wody oraz w gorącym i wilgotnym klimacie. Wystarczy pozwolić kostkom wyschnąć z dostępem powietrza przed zamknięciem palety.

Dlaczego pastele suche Sennelier mają różną twardość?

Sennelier świadomie nie dosypuje wypełniacza wyrównującego teksturę między kolorami, żeby każdy pigment zachował swoją naturalną charakterystykę. Dlatego niektóre ciemne odcienie, jak Prussian Blue czy Ivory Black, są wyraźnie twardsze od reszty gamy.

Jaki papier wybrać do pasteli olejnych Sennelier?

Minimum 160 g/m² dla papieru mixed media. Najlepiej sprawdza się Pastelmat lub papier akwarelowy 300 g/m² w fakturze cold press. Pastele kryją też na zagruntowanej tekturze, drewnie, płótnie, metalu i szkle bez gruntowania - taki był pierwotny wymóg Picassa.

Kto założył markę Sennelier?

Gustave Sennelier, chemik (nie malarz), który w 1887 roku otworzył sklep przy 3 Quai Voltaire w Paryżu, będąc jeszcze studentem Conservatoire National des Arts et Métiers. W 1912 roku opublikował La Chimie des Couleurs, ujawniając receptury swoich farb.